https://www.cyfrowaetnografia.pl/files/original/86437e9768560483d71c7d7ee5995fae.pdf 4d290640af0685f0c37afc7a5a6d3ff4 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4648 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1972 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4317 Title A name given to the resource Z życia / /Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1972 t.26 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1972 t.26 z.3 ; s.186-187 Creator An entity primarily responsible for making the resource Kroh, Antoni Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Z Ż Y C I A . Począwszy od niniejszego numeru wprowadzamy do naszego k w a r t a l ­ nika r u b r y k ę pn. „Z Życia...". B ę d z i e m y w niej zamieszczać zwięzłe informacje o zjawiskach pozornie marginesowyoh, ale i l u s t r u j ą c y c h naszym zdaniem n i e k t ó r e charakterystyczne przejawy w s p ó ł c z e s n e j k u l t u r y ludowej. Prezentujemy jedynie fakty autentyczne, bez ż a d n e g o retuszu. B ę d z i e m y wdzięczni naszym czytelnikom za n a d s y ł a n i e takich w ł a ś n i e m a t e r i a ł ó w do tej r u b r y k i . REDAKCJA I Brata znanego działacza regionalistycznego zapytano k i e d y ś , dlaczego nie chodzi do świetlicy „ l u d o w e j " . — Nie jestem Indianinem — odpowiedział — i nie b ę d ę siedzieć w rezerwacie. * Gorzkie refleksje uczestnika konkursu g a w ę d z i a r ­ skiego: — Profesor m i zarzucił, że nie m ó w i ę czystą g w a r ą , że kaleczę g w a r ę . No dobrze, ale czy to moja wina, że mnie ojciec posyłał do szkoły i mam m a t u r ę ? Ile się w szkole n a w y ś m i e w a l i z tej mojej gwary, nauczyciel co i raz to m i z a p o d a w a ł o p i ę k n i e języka polskiego i zachwaszczaniu mowy, a teraz m i m ó w i ą , że m a m z ł ą g w a r ę . M ó w i ę t a k jak ludzie u nas w wiosce, przecież był pan u nas, niech pan sam powie. C h ę t n i e b y m się poduczył tej naszej gwary, ale przecież z naszego terenu nie ma ż a d n y c h publikacji j ę z y k o z n a w c z y c h . J u ż więcej na konkurs nie p r z y j a d ę , mam w i e l k i żal, dosyć mam tego. Z w i ą z e k Podhalan w Zakopanem p r o j e k t o w a ł zorga­ nizowanie dla swych członków kursu gwary p o d h a l a ń ­ skiej. * Pewien znany poeta i g a w ę d z i a r z wiejski, w y s t ę p u ­ jący wiele razy na r ó ż n y c h imprezach, zawsze w garni­ turze, p o j a w i ł się nagle na festiwalu w stroju l u d o w y m . Czerwiec. Gorąco. G a w ę d z i a r z wiek, poci się n i e m i ł o s i e r n i e . — Ale p i ę k n a koszulę i dżinsy. ów, stary już pogoda —• z a g a d u j ę . Marn na czło­ sobie — Niech to szlag trafi z t a k i m u p a ł e m , jeszcze w tej w e ł n i e — odpowiada. Ociera sobie c h u s t k ą pot z czoła i dodaje: — Ale, k u r w a , trzeba p o p i e r a ć s z t u k ę l u d o w ą . Prasa doniosła, że pewien r o l n i k z pow. S ł o m n i k i przebiera się w s t r ó j ludowy, ilekroć jedzie do K r a k o w a z a ł a t w i ć j a k ą ś s p r a w ę w urzędzie. P o w ó d : u r z ę d n i c y są do niego o wiele przychylniej nastawieni i szybciej go z a ł a t w i a j ą , niż gdyby był ubrany normalnie. 286 1 Rozmowa z w y t w ó r c z y n i ą plecionych w e ł n i a n y c h r ę ­ kawic, tzw. „sabałówek". — Czy te r ę k a w i c e zawsze się n a z y w a ł y „sabałówki"? — Zawsze. — A do czego się je u ż y w a ł o ? — Do lasu, do r ą b a n i a drzewa zimą. — A jak się' wtedy n a z y w a ł y ? — Łapawice. — A od kiedy n a z y w a j ą się „ s a b a ł ó w k i " ? — Od kiedy robię je dla p a n ó w . — A czemu tak Się n a z y w a j ą ? — Ż e b y panowie wiedzieli, że to r ę k a w i c e czysto góralskie. Pewien dom k u l t u r y w K r a k o w i e w y s t a w i ł amator­ s k i m i siłami wodewil Antoniego K r u m ł o w s k i e g o Prze­ wodnik Tatrzański, z m u z y k ą Jana Tesarzika. Premiera odbyła się wiosną 1970 г.. plakaty rozlepiono w całym mieście. Dla tych czytelników, k t ó r z y nie obejrzeli tego spek­ taklu, a nie p a m i ę t a j ą już prapremiery (1919 г.), d r u k u ­ jemy n i e k t ó r e fragmenty wodewilu: Chór gości i g ó r a l i : Jak upaja i zachwyca Tej przyrody górskiej cud. Taka p i ę k n a okolica T a k i rosły, dzielny lud!... G ó r y w wieczny śnieg odziane T o n ą szczytem pośród chmur — To jest nasze Zakopane To jest p e r ł a naszych gór! (...) Hanka: Mój chłopiec nie dla panny! Irena: Daruje ci go c h ę t n i e ! H . : Nie sztuka d a r o w a ć to, co nie swoje! I . : Moja Hanko, nie jestem taka zła, j a k sądziłaś! Ja nie c h c i a ł a m cię s k r z y w d z i ć ! C h c i a ł a m tylko p o z n a ć du­ szę góralską — psyche! Rozumiesz mnie? H . : Nie. (...) Dymalskii (do gromady górali): Hej chłopcy! K t ó r y z was chciałby wyjść na człowieka? G ó r a l e (oglądając się): Kaz ten cłowiek? D.: Nie rozumiecie mnie! K t ó r y z was chciałby zrobić szczęście, wielkie szczęście? G ó r a l I-szy: To ja! Góral I i - i : Albo i j a ! D.: Cicho! P o t r z e b u j ę do mojej restauracji kelnera! �G ó r a l e (rozczarowani): Eeeee! (...) Przewodnik (wchodząc): Niech będzie pochwalony! Irena (do Doremi): To on! Doremi (przygląda mvi się): O superbe!... Irenko, w i n ­ szuję ci... * Rozmowa d w ó c h skiego: uczestników konkursu gawędziar­ pluje w obiektywy kamer, żąda 500 lub 1000 złotych w monetach, ucieka w pole, kryje się w sianie w stodole itp. Historia z p o c z ą t k u lat p i ę ć d z i e s i ą t y c h : do pewnego wiejskiego rzeźbiarza zaapelowano, aby sztuka jego bar­ dziej służyła t r e ś c i o m socjalistycznym. A r t y s t a p r z e j ą ł się i po pewnym czasie z d u m ą przyniósł do muzeum rzeźbę, p r z e d s t a w i a j ą c ą człowieka na koniu. —i Staszek, czy ty jesteś autentyczny? — No i co, podoba się? — spytał z widoczną — Nie, — A kto to jest? — spytano. bo mam maturę. (Uczestnicy konkursu b y l i podzieleni na a u t e n t y c z n ą i ogólną). — Jak kategorie: z * Pewna etnografka, autorka prac o medycynie ludo­ wej, o p u b l i k o w a ł a w popularnym czasopiśmie serię felietonów na temat k o ł t u n ó w , jakie z d a r z y ł o się jej widzieć na terenie w o j . białostockiego. Np. dziecku za­ puszczono k o ł t u n a , aby w y g n a ć z ciała paraliż, stara kobieta b y ł a zdrowa dzięki k o ł t u n o w i i t p . R e p o r t a ż e te w y r a ź n i e o k r e ś l a ł y stanowisko autorki, b y ł y opisem tzw. patologii społecznej, m i a ł y działać jako odstręczający przykład. Odzew na a r t y k u ł y był dość n i e z w y k ł y . Do redakcji n a d s z e d ł list mieszkanki Poznania, proszącej o k o n t a k t z k o ł t u n a m i białostockimi celem w y m i a n y doświadczeń. Nadawczyni t a k ż e chce zapuścić sobie k o ł t u n a , ale nie wie, jak to zrobić; pragnie więc n a w i ą z a ć k o r e p o n d e n c j ę z bohaterkami r e p o r t a ż y . Etnografka odpisała poznaniance, że nie może nie­ stety spełnić jej prośby, p o n i e w a ż jest z w i ą z a n a dzien­ nikarską tajemnicą. dumą. to, nie poznajecie? to m a r s z a ł e k Rokossowski. — Л widzieliście m a r s z a ł k a osobiście, czy to portret, fotografii? — A jakże, widziałem. Jak przed w o j n ą służyłem w u ł a n a c h , t o ś m y defilowali w Warszawie przed mar­ s z a ł k i e m . Miał na sobie szary mundur i nosił wtedy duże, siwe wąsy. Etnograf w prywatnej rozmowie, ż a r t o b l i w i e : — M a m y w sąsiedztwie b a b k ę , cały dzień nic nie robi, chodzić nie może, Warto by jej k u p i ć t r o c h ę pa­ pieru i farby, ma wiele czasu, niech maluje, a potem odkryjemy p r y m i t y w a , zrobimy sensację w gazecie, b ę d ą do nas ludzie w a l i ć drzwiami i oknami, zarobimy k u p ę forsy. Siedzi babcia przed kościołem. Przechodzi wczaso­ wiczka, częstuje babcię cukierkami z torebki i prosi: — Z m ó w c i e babciu za mnie zdrowaśkę. — Ty stara k r o w o — odpowiada babcia — Pytanie studenta na uniwersyteckim obozie etnogra­ ficznym: —• Panie magistrze, czy z żydowskiego kamienna cmentarza, u ż y w a n a płyta * nagrobna przez chłopa zdro­ w a ś k ę za jednego cukierka? A n i m i się śni. jako osełka do ostrzenia siekier i noży, to jest eksponat etno­ Mieszkańcy pewnej szlacheckiej wsi na wybudowali sobie' kościół, aby graficzny? Podlasiu nie chodzić do kościoła w sąsiedniej, chłopskiej wsi i nie n a r a ż a ć się na k ą ś l i w e uwagi i drwiny. * : Dziennikarz o znanym rzeźbiarzu wiejsk m, watnej w pry­ rozmowie: — On Jeszcze z Podlasia. Chłop jest strasznie zmanierowany. Rzeźbi niby stare autentyczne prymitywy, a ma willę z to łazienką, centralnym ogrzewaniem i telewizorem, jeździ na moto­ rze, a na niedzielę w k ł a d a czarny garnitur. I to ma b y ć twórca ludowy! szlachcie, Było wybudował to sobie wyzwanie p o n i e w a ż wg miejscowego nowy rzucone zwyczaju domy z ganeczkiem „ w ł o ś c i a n o m " nie p r z y s ł u g i w a ł y . Oburzona szlachta z o r g a n i z o w a ł a tzw. zajazd, czyli k u p ą s w a w o l n ą złożyła chłopu wizytę i z d e m o l o w a ł a ganeczek. Miejsco­ we w ł a d z e wolały się nie mieszać — śledztwo przeciw­ * Józef budynek z ganeczkiem. ko sprawcom umorzono, aby nie w y w o ł y w a ć niepotrzeb­ Janos, znany rzeźbiarz z D ę b n a na Podhalu, nych zadrażnień. znów zapanował Chłop zrozumiał swój błąd, na wsi spokój. reaguje na licznych o d w i e d z a j ą c y c h go m i ł o ś n i k ó w sztu­ k i ludowej w sposób n a s t ę p u j ą c y : szczuje psem, klnie, Antoni Kroh 187 �